कोल्हापूर :
इंडिया एआय इम्पॅक्ट समिटमध्ये उभारण्यात आलेल्या जिओ पॅव्हेलियनमध्ये जिओ-शिक्षा क्लासरूमने विशेषतः पालक आणि विद्यार्थ्यांचे लक्ष वेधून घेतले आहे. हे केवळ तांत्रिक प्रात्यक्षिक नसून शिक्षण पद्धतीत मूलभूत बदल घडवून आणण्याचा एक प्रयत्न म्हणून याकडे पाहिले जात आहे. भारतात सध्या सुमारे २५ कोटी विद्यार्थी पारंपरिक पद्धतीने शिक्षण घेत आहेत. जिओ-शिक्षा मॉडेलचे ध्येय भविष्यात शाळांना एआय-सक्षम लर्निंग हब्समध्ये रूपांतरित करण्याचे आहे.
जिओ-शिक्षा क्लासरूमचे दोन मुख्य आधारस्तंभ म्हणजे जिओ ई-बोर्ड आणि जिओ ई-बुक. हे दोन्ही क्लाऊडद्वारे परस्परांशी जोडलेले आहेत. शिक्षक फळ्यावर जे शिकवतात, तोच मजकूर थेट विद्यार्थ्यांच्या ई-बुकमध्ये उपलब्ध होतो. त्यामुळे वहीत टिपणे लिहिण्याची कटकट आणि जड पुस्तकांचे ओझे दोन्ही कमी होते. ई-बुकमध्ये केवळ पाठ्यपुस्तकेच नव्हे, तर संबंधित व्हिडिओ, प्रश्नमंजुषा आणि अतिरिक्त अभ्याससामग्रीही उपलब्ध असते. म्हणजेच फळा, पुस्तके, गृहपाठाच्या नोंदी आणि अभ्यास साहित्य — हे सर्व एकाच डिजिटल इकोसिस्टममध्ये, एका क्लिकवर उपलब्ध होते.
विद्यार्थ्यांना त्यांच्या गतीने आणि वेळेनुसार शिकता आले, तरच शिक्षण अधिक प्रभावी ठरते. जिओ-शिक्षा याच सातत्यावर भर देते, जेणेकरून वर्गखोली आणि घर यांदरम्यान शिक्षणाचा अखंड प्रवाह कायम राहील. वर्गात शिकवलेला मजकूर विद्यार्थी घरीही सहजपणे पाहू शकतात. या मॉडेलमधील एआय ट्यूटर संकल्पना विषयाची स्पष्टता वाढवते, विविध भाषांमध्ये संवाद साधू शकते आणि प्रत्येक विद्यार्थ्यासाठी स्वतंत्र लर्निंग पाथ सुचवू शकते. यामुळे पाठांतरावर आधारित संस्कृतीऐवजी समजून घेण्यावर आधारित शिक्षणाला चालना मिळेल, असा दावा करण्यात येत आहे.
जिओ-शिक्षा क्लासरूम मॉडेलचा भर केवळ विद्यार्थ्यांवर नाही, तर शिक्षकांवरही आहे. शिक्षकांना अध्यापनावर अधिक लक्ष केंद्रित करता यावे यासाठी प्रणालीमध्ये स्वयंचलित मूल्यमापन, रिअल-टाइम प्रगती अहवाल आणि प्रशासकीय कामाचा भार कमी करणारी वैशिष्ट्ये देण्यात आली आहेत. मुख्याध्यापक आणि पालकांनाही विद्यार्थ्यांच्या प्रगतीची रिअल-टाइम माहिती उपलब्ध होऊ शकते, ज्यामुळे वेळेवर शैक्षणिक हस्तक्षेप करणे शक्य होईल.
सध्या हा मॉडेल प्रारंभिक टप्प्यात असून काही मोजक्या शाळांमध्येच राबविण्यात आला आहे. मात्र, भविष्यातील वर्गखोली कशी असू शकते, याची दिशा तो दर्शवतो. याकडे केवळ तांत्रिक उत्पादन म्हणून नव्हे, तर विकसित होत असलेल्या शिक्षण प्रणालीच्या रूपात पाहिले जात आहे. व्यापक स्तरावर हा मॉडेल राबविला गेला, तर तो केवळ शालेय दप्तराचे ओझे कमी करणार नाही, तर शिक्षण अधिक वैयक्तिक, सुरक्षित आणि सुलभ करण्यामध्येही महत्त्वाची भूमिका बजावू शकतो.
——————————
इंडिया एआय इम्पॅक्ट समिटमध्ये उभारण्यात आलेल्या जिओ पॅव्हेलियनमध्ये जिओ-शिक्षा क्लासरूमने विशेषतः पालक आणि विद्यार्थ्यांचे लक्ष वेधून घेतले आहे. हे केवळ तांत्रिक प्रात्यक्षिक नसून शिक्षण पद्धतीत मूलभूत बदल घडवून आणण्याचा एक प्रयत्न म्हणून याकडे पाहिले जात आहे. भारतात सध्या सुमारे २५ कोटी विद्यार्थी पारंपरिक पद्धतीने शिक्षण घेत आहेत. जिओ-शिक्षा मॉडेलचे ध्येय भविष्यात शाळांना एआय-सक्षम लर्निंग हब्समध्ये रूपांतरित करण्याचे आहे.
जिओ-शिक्षा क्लासरूमचे दोन मुख्य आधारस्तंभ म्हणजे जिओ ई-बोर्ड आणि जिओ ई-बुक. हे दोन्ही क्लाऊडद्वारे परस्परांशी जोडलेले आहेत. शिक्षक फळ्यावर जे शिकवतात, तोच मजकूर थेट विद्यार्थ्यांच्या ई-बुकमध्ये उपलब्ध होतो. त्यामुळे वहीत टिपणे लिहिण्याची कटकट आणि जड पुस्तकांचे ओझे दोन्ही कमी होते. ई-बुकमध्ये केवळ पाठ्यपुस्तकेच नव्हे, तर संबंधित व्हिडिओ, प्रश्नमंजुषा आणि अतिरिक्त अभ्याससामग्रीही उपलब्ध असते. म्हणजेच फळा, पुस्तके, गृहपाठाच्या नोंदी आणि अभ्यास साहित्य — हे सर्व एकाच डिजिटल इकोसिस्टममध्ये, एका क्लिकवर उपलब्ध होते.
विद्यार्थ्यांना त्यांच्या गतीने आणि वेळेनुसार शिकता आले, तरच शिक्षण अधिक प्रभावी ठरते. जिओ-शिक्षा याच सातत्यावर भर देते, जेणेकरून वर्गखोली आणि घर यांदरम्यान शिक्षणाचा अखंड प्रवाह कायम राहील. वर्गात शिकवलेला मजकूर विद्यार्थी घरीही सहजपणे पाहू शकतात. या मॉडेलमधील एआय ट्यूटर संकल्पना विषयाची स्पष्टता वाढवते, विविध भाषांमध्ये संवाद साधू शकते आणि प्रत्येक विद्यार्थ्यासाठी स्वतंत्र लर्निंग पाथ सुचवू शकते. यामुळे पाठांतरावर आधारित संस्कृतीऐवजी समजून घेण्यावर आधारित शिक्षणाला चालना मिळेल, असा दावा करण्यात येत आहे.
जिओ-शिक्षा क्लासरूम मॉडेलचा भर केवळ विद्यार्थ्यांवर नाही, तर शिक्षकांवरही आहे. शिक्षकांना अध्यापनावर अधिक लक्ष केंद्रित करता यावे यासाठी प्रणालीमध्ये स्वयंचलित मूल्यमापन, रिअल-टाइम प्रगती अहवाल आणि प्रशासकीय कामाचा भार कमी करणारी वैशिष्ट्ये देण्यात आली आहेत. मुख्याध्यापक आणि पालकांनाही विद्यार्थ्यांच्या प्रगतीची रिअल-टाइम माहिती उपलब्ध होऊ शकते, ज्यामुळे वेळेवर शैक्षणिक हस्तक्षेप करणे शक्य होईल.
सध्या हा मॉडेल प्रारंभिक टप्प्यात असून काही मोजक्या शाळांमध्येच राबविण्यात आला आहे. मात्र, भविष्यातील वर्गखोली कशी असू शकते, याची दिशा तो दर्शवतो. याकडे केवळ तांत्रिक उत्पादन म्हणून नव्हे, तर विकसित होत असलेल्या शिक्षण प्रणालीच्या रूपात पाहिले जात आहे. व्यापक स्तरावर हा मॉडेल राबविला गेला, तर तो केवळ शालेय दप्तराचे ओझे कमी करणार नाही, तर शिक्षण अधिक वैयक्तिक, सुरक्षित आणि सुलभ करण्यामध्येही महत्त्वाची भूमिका बजावू शकतो.
——————————
